Upadłość pracodawcy. Jak odzyskać pensję z FGŚP

Upadłość pracodawcy nie oznacza, że zaległe wynagrodzenie przepada. Państwo prowadzi specjalny fundusz, finansowany ze składek pracodawców, który wypłaca pracownikom część zaległych świadczeń, a potem sam dochodzi zwrotu od firmy. Zasady wynikają z ustawy z 13 lipca 2006 roku o ochronie roszczeń pracowniczych w razie niewypłacalności pracodawcy. Wypłatami w imieniu Funduszu zajmuje się marszałek województwa przez wojewódzki urząd pracy.

Kiedy pracodawca jest niewypłacalny

Fundusz nie wypłaca pieniędzy tylko dlatego, że pensja się spóźnia. Musi wystąpić niewypłacalność w rozumieniu ustawy. Zachodzi ona między innymi wtedy, gdy sąd:

• ogłosi upadłość pracodawcy,
• otworzy wobec niego postępowanie restrukturyzacyjne (na przykład sanacyjne),
• oddali wniosek o ogłoszenie upadłości, bo majątek firmy nie wystarcza nawet na koszty postępowania.

Ustawa przewiduje też niewypłacalność w razie faktycznego zaprzestania działalności przez pracodawcę, gdy firma przestała działać, a nikt nie złożył wniosku o upadłość. Datą niewypłacalności jest zwykle data postanowienia sądu, którą znajdziesz w Krajowym Rejestrze Zadłużonych. Od tej daty liczą się okresy, za które Fundusz płaci.

Co wypłaca Fundusz

Świadczenie	Za jaki okres	Uwagi
Wynagrodzenie za pracę	Najwyżej 3 miesiące przed datą niewypłacalności albo przed ustaniem zatrudnienia, jeśli nastąpiło niedługo przed niewypłacalnością	Limit za miesiąc to przeciętne miesięczne wynagrodzenie z poprzedniego kwartału
Wynagrodzenie za przestój, urlop, czas choroby płatny przez pracodawcę	W tym samym trzymiesięcznym okresie	Wliczane do tego samego limitu miesięcznego
Ekwiwalent za niewykorzystany urlop	Za rok, w którym ustało zatrudnienie	Gdy zatrudnienie ustało w okresie wskazanym w ustawie
Odprawa przy zwolnieniu z przyczyn niedotyczących pracownika	Gdy zatrudnienie ustało w okresie wskazanym w ustawie	Osobny limit kwotowy
Odszkodowanie za skrócony okres wypowiedzenia	Jak przy odprawie	Gdy pracodawca skrócił wypowiedzenie przy upadłości lub likwidacji
Składki należne od pracodawcy	Od wypłacanych świadczeń	Fundusz opłaca je do ZUS

Przeciętne wynagrodzenie z poprzedniego kwartału ogłasza Prezes GUS. Aktualną kwotę i dokładne okresy znajdziesz w serwisie Funduszu na gov.pl/web/fgsp albo w wojewódzkim urzędzie pracy. Okresy różnią się zależnie od rodzaju świadczenia i od tego, czy zatrudnienie ustało przed datą niewypłacalności, czy po niej, dlatego przed wnioskiem warto je sprawdzić na swoich datach.

Kto składa wniosek

Zbiorczy wykaz od syndyka lub pracodawcy

W ciągu miesiąca od daty niewypłacalności syndyk, zarządca, likwidator albo sam pracodawca sporządza zbiorczy wykaz niezaspokojonych roszczeń pracowników i składa go marszałkowi województwa właściwemu dla siedziby pracodawcy. Gdy roszczenia powstają później, na przykład przy zwolnieniach po upadłości, składa wykazy uzupełniające. Pieniądze trafiają wtedy do syndyka, który wypłaca je pracownikom.

Wniosek indywidualny pracownika

Jeśli nie ma Cię w wykazie albo wykaz nie powstał, możesz złożyć wniosek sam. Składasz go do marszałka województwa właściwego dla siedziby pracodawcy, w praktyce do wojewódzkiego urzędu pracy, nie wcześniej niż dwa tygodnie po terminie na złożenie wykazu. Dołącz dokumenty potwierdzające kwotę zaległości: umowę, paski wypłat, zaświadczenie od syndyka, wyrok sądu pracy, jeśli go masz.

Co zrobić krok po kroku

1. Sprawdź w Krajowym Rejestrze Zadłużonych, czy i kiedy sąd wydał postanowienie, oraz kto jest syndykiem.
2. Spisz zaległości miesiąc po miesiącu w kwotach brutto i zbierz dowody.
3. Skontaktuj się z syndykiem i zapytaj, czy jesteś w zbiorczym wykazie i z jaką kwotą.
4. Jeżeli nie jesteś, złóż wniosek indywidualny w wojewódzkim urzędzie pracy.
5. Część roszczeń ponad limit Funduszu zgłoś syndykowi w postępowaniu upadłościowym, w terminie wskazanym w obwieszczeniu o upadłości.

Gdy firma jeszcze działa, ale nie płaci, upadłości może w ogóle nie być. Wtedy właściwa droga to wezwanie do zapłaty, PIP i sąd pracy, opisane w poradniku co zrobić, gdy pracodawca nie wypłacił wynagrodzenia. Sprawdź też konto w eZUS, bo firmy w kłopotach często najpierw przestają płacić składki, o czym piszemy w poradniku o niepłaconych składkach.

Dokumenty, które warto mieć pod ręką

Wniosek idzie szybciej, gdy wszystkie dane są w jednym miejscu. Przygotuj:

• umowę o pracę i aneksy z wysokością wynagrodzenia,
• paski wypłat albo potwierdzenia przelewów z ostatnich miesięcy, także tych opłaconych, żeby było widać, od kiedy brakuje pieniędzy,
• świadectwo pracy albo wypowiedzenie, jeśli zatrudnienie już ustało,
• informację o niewykorzystanym urlopie,
• numer rachunku bankowego i dane kontaktowe,
• wyrok sądu pracy albo nakaz inspektora pracy, jeśli sprawa była już prowadzona.

Kwoty wpisuj w wartościach brutto, tak jak w umowie. Rozbieżności między Twoim wyliczeniem a wykazem syndyka wyjaśnij z syndykiem na piśmie.

Jak rozpoznać kłopoty firmy wcześniej

Upadłość rzadko przychodzi bez zapowiedzi. Opóźnienia pensji, wypłaty w ratach, puste miesiące w ZUS, wpis o restrukturyzacji w KRS albo zmiana statusu VAT to sygnały, które warto zauważyć przed podpisaniem umowy. Sprawdź pracodawcę po NIP: karta firmy pokazuje status z KRS i wykazu VAT oraz odpowiedzi pracowników na pytanie „Pensja w terminie”.

Najczęstsze pytania

Czy FGŚP wypłaci pensję, jeśli firma po prostu przestała działać, a sąd nie ogłosił upadłości?

Ustawa przewiduje też niewypłacalność w razie faktycznego zaprzestania działalności przez pracodawcę. Wtedy wniosek składa pracownik, a marszałek województwa może sprawdzić w urzędzie skarbowym, ZUS, PIP i u komornika, czy firma rzeczywiście nie działa. Pracownik może wnioskować także o zaliczkę do wysokości minimalnego wynagrodzenia.

Czy z FGŚP dostanę całą zaległą pensję?

Nie zawsze. Fundusz wypłaca wynagrodzenie co do zasady za najwyżej 3 miesiące, a świadczenie za jeden miesiąc nie może przekroczyć przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia z poprzedniego kwartału. Resztę zgłaszasz syndykowi w postępowaniu upadłościowym.

Czy od świadczeń z FGŚP potrąca się podatek i składki?

Tak. We wniosku podajesz kwoty brutto, a Fundusz wypłaca kwotę po potrąceniu Twoich składek i zaliczki na podatek. Fundusz pokrywa też składki na ubezpieczenia społeczne należne od pracodawcy.

Gdzie sprawdzę, czy mój pracodawca jest w upadłości?

W Krajowym Rejestrze Zadłużonych na krz.gov.pl oraz w dziale 6 odpisu z KRS. W rejestrze znajdziesz datę postanowienia sądu, która zwykle jest datą niewypłacalności, oraz dane syndyka.