Umowa zlecenie a umowa o pracę. Różnice, które odczujesz

Oferta „na zlecenie” nie musi być zła, bo dla studenta, osoby dorabiającej albo wykonującej zadania w swoim czasie bywa wygodna. Kłopot zaczyna się, gdy praca wygląda jak etat (grafik, przełożony, stałe miejsce), a umowa nazywa się zlecenie. Wtedy tracisz prawa pracownika, choć pracujesz jak pracownik.

Różnice, które odczujesz w praktyce

Sprawa	Umowa o pracę	Umowa zlecenie
Płaca minimalna w 2026	4806 zł brutto miesięcznie przy pełnym etacie	31,40 zł brutto za każdą godzinę
Urlop wypoczynkowy	20 albo 26 dni rocznie, zależnie od stażu	Brak, chyba że umowa przewiduje przerwę
Wypowiedzenie	Od 2 tygodni do 3 miesięcy, zależnie od stażu u pracodawcy	Każda strona może wypowiedzieć w każdym czasie
Choroba	Wynagrodzenie chorobowe od pracodawcy, potem zasiłek z ZUS	Zasiłek tylko przy dobrowolnym ubezpieczeniu chorobowym, po 90 dniach ubezpieczenia
Składki emerytalna i rentowa	Obowiązkowe	Obowiązkowe (poza uczniami i studentami do 26 lat oraz przypadkami zbiegu tytułów)
Nadgodziny i normy czasu pracy	Tak, z dodatkiem za nadgodziny	Nie, liczy się liczba godzin z umowy
Ochrona w ciąży i rodzicielstwie	Pełna ochrona przed zwolnieniem, urlopy macierzyński i rodzicielski	Zasiłek macierzyński tylko przy ubezpieczeniu chorobowym, brak ochrony przed wypowiedzeniem

Minimalna stawka godzinowa na zleceniu

Ustawa o minimalnym wynagrodzeniu za pracę obejmuje zlecenia i umowy o świadczenie usług. W 2026 roku stawka wynosi 31,40 zł brutto za godzinę. Strony muszą ustalić sposób potwierdzania liczby przepracowanych godzin, a gdy umowa trwa dłużej niż miesiąc, wynagrodzenie wypłaca się co najmniej raz w miesiącu. Stawki nie można obniżyć umową. Wyjątki dotyczą sytuacji, w których zleceniobiorca sam decyduje o miejscu i czasie wykonania zlecenia i otrzymuje wynagrodzenie wyłącznie prowizyjne.

Składki i ubezpieczenie chorobowe

Od zlecenia odprowadza się składki emerytalną, rentową i wypadkową (gdy zlecenie jest jedynym tytułem do ubezpieczeń) oraz składkę zdrowotną. Ubezpieczenie chorobowe jest dobrowolne: musisz o nie poprosić, a zleceniodawca zgłasza Cię do niego. Bez niego nie dostaniesz zasiłku chorobowego ani macierzyńskiego z tego zlecenia. Uczniowie i studenci do 26. roku życia na zleceniu nie podlegają ubezpieczeniom społecznym. Czy zleceniodawca faktycznie zgłosił Cię do ZUS, sprawdzisz tak samo jak pracownik, co opisujemy w poradniku jak sprawdzić, czy pracodawca płaci ZUS.

Nazwa umowy nie decyduje

Art. 22 § 1¹ Kodeksu pracy mówi wprost: zatrudnienie na warunkach właściwych dla stosunku pracy jest zatrudnieniem na podstawie stosunku pracy, bez względu na nazwę umowy. Kolejny przepis zabrania zastępowania umowy o pracę umową cywilnoprawną przy zachowaniu warunków pracy. Na umowę o pracę wskazuje zwłaszcza to, że:

• pracujesz pod kierownictwem przełożonego, który wydaje polecenia,
• masz wyznaczone miejsce i grafik, którego nie możesz sam zmienić,
• musisz wykonywać pracę osobiście i nie możesz przysłać zastępcy,
• wynagrodzenie jest stałe za czas, a nie za wykonane zadanie,
• ryzyko gospodarcze ponosi firma, nie Ty.

Jak dochodzić umowy o pracę

1. Pozew o ustalenie istnienia stosunku pracy. Składasz go do sądu pracy. Jako pracownik nie płacisz opłaty od pozwu. Sąd ocenia faktyczny sposób pracy na podstawie dokumentów, grafików, wiadomości i zeznań świadków.
2. Skarga do Państwowej Inspekcji Pracy. Inspektor może skontrolować firmę. Od 2026 roku, po zmianie ustawy o PIP, okręgowy inspektor pracy może najpierw polecić pracodawcy usunięcie naruszenia, a gdy ten tego nie zrobi, wydać decyzję stwierdzającą istnienie stosunku pracy.
3. Rozmowa z pracodawcą. Czasem wystarczy pisemna prośba o zawarcie umowy o pracę ze wskazaniem, jak naprawdę wygląda Twoja praca.

Na co patrzeć w umowie zlecenie

Jeśli decydujesz się na zlecenie, przeczytaj umowę pod kątem kilku zapisów:

• Stawka. Godzinowa, nie niższa niż 31,40 zł brutto, albo za zadanie, gdy rzeczywiście sam organizujesz pracę.
• Potwierdzanie godzin. Umowa ma określać, jak potwierdzasz liczbę przepracowanych godzin. Zachowuj własne zestawienie.
• Termin wypłaty. Przy umowie dłuższej niż miesiąc co najmniej raz w miesiącu.
• Ubezpieczenie chorobowe. Zaznacz, że chcesz do niego przystąpić, jeśli zależy Ci na zasiłku.
• Kary umowne. Wysokie kary za odstąpienie od umowy albo za „brak dyspozycyjności” to sygnał, że zleceniodawca traktuje Cię jak pracownika, tylko bez praw pracownika.

Kiedy zlecenie ma sens

Zlecenie jest właściwe, gdy wykonujesz konkretne zadanie w swoim czasie i miejscu, nikt nie układa Ci grafiku, a liczy się efekt. Jeżeli jednak firma proponuje „zlecenie na okres próbny, potem etat”, pamiętaj, że okres próbny w rozumieniu Kodeksu pracy to umowa o pracę, o czym piszemy w poradniku o umowie na okres próbny.

Przed decyzją sprawdź firmę po NIP. Na karcie pracodawcy w pytaniu „Umowa jak w ogłoszeniu” osoby, które tam pracowały, odpowiadają, czy dostały taką umowę, jaką obiecano w ofercie.

Najczęstsze pytania

Czy na zleceniu należy mi się płatny urlop?

Nie z mocy prawa. Kodeks pracy przyznaje urlop wypoczynkowy tylko pracownikom. Płatna przerwa na zleceniu jest możliwa wyłącznie wtedy, gdy strony wpiszą ją do umowy.

Czy zlecenie wlicza się do stażu pracy?

Od 2026 roku tak, na podstawie zaświadczenia z ZUS o okresach podlegania ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym z tytułu zlecenia. U pracodawców prywatnych nowe zasady obowiązują od 1 maja 2026 roku. Zaświadczenie zamawiasz w ZUS i przekazujesz pracodawcy.

Mam etat w innej firmie i zlecenie tutaj. Jakie składki są od zlecenia?

Jeżeli z etatu w innej firmie zarabiasz co najmniej minimalne wynagrodzenie, od zlecenia odprowadza się co do zasady tylko składkę zdrowotną. Wyjątkiem jest zlecenie zawarte z własnym pracodawcą albo wykonywane na jego rzecz, które jest oskładkowane jak etat.

Ile zarobię na zleceniu za godzinę co najmniej?

W 2026 roku minimalna stawka godzinowa przy umowie zlecenie i umowie o świadczenie usług wynosi 31,40 zł brutto. Stawki nie da się obniżyć umową ani zrzec się jej, a wynagrodzenie przy umowie dłuższej niż miesiąc wypłaca się co najmniej raz w miesiącu.