Pracodawca nie płaci składek ZUS. Co to znaczy dla Ciebie

Ten poradnik jest dla osoby, która już zauważyła problem: puste miesiące na koncie w eZUS, brak zgłoszenia albo informację od kadr, że „składki są opóźnione”. Jeśli jeszcze nie wiesz, jak to sprawdzić, zacznij od poradnika jak sprawdzić, czy pracodawca płaci ZUS. Niżej opisujemy, co brak składek oznacza w praktyce, kto za to odpowiada i jak zgłosić sprawę. Nie zastępujemy porady prawnika: w sprawach o wysokie kwoty albo sporach przed sądem warto skorzystać z bezpłatnej porady w inspekcji pracy albo z nieodpłatnej pomocy prawnej w swoim powiecie.

Dwie różne sytuacje

Sytuacja	Co widzi ZUS	Skutek dla Ciebie
Firma Cię zgłosiła i wysyła raporty, ale nie płaci	Okres ubezpieczenia i należne składki, a po stronie firmy dług	Prawa do świadczeń co do zasady zachowane, ZUS sam ściąga zaległość
Firma wysyła raporty z zaniżoną kwotą	Ubezpieczenie od niższej podstawy	Niższe zasiłki i niższy kapitał emerytalny
Firma w ogóle Cię nie zgłosiła	Nic	Brak ubezpieczenia do czasu wykazania, że pracowałeś

Co dzieje się z zasiłkiem chorobowym

Pracownik na umowie o pracę podlega ubezpieczeniu chorobowemu obowiązkowo. Przez pierwszy okres choroby w roku (33 dni, a u osób po 50. roku życia 14 dni) wynagrodzenie chorobowe wypłaca pracodawca, potem zasiłek chorobowy wypłaca ZUS. Jeśli jesteś zgłoszony, to, że firma zalega z wpłatą, nie odbiera Ci prawa do zasiłku. Inaczej jest przy umowie zlecenie z dobrowolnym ubezpieczeniem chorobowym: tam zaległość w składkach może przerwać ubezpieczenie, dlatego różnice między umowami opisujemy w poradniku umowa zlecenie a umowa o pracę.

Gdy pracodawca w ogóle Cię nie zgłosił, ZUS nie ma podstawy do wypłaty, bo nie wie o Twoim ubezpieczeniu. Najpierw trzeba to ustalić, o czym niżej.

Co dzieje się z emeryturą i stażem

Wysokość przyszłej emerytury zależy od składek zapisanych na Twoim koncie. Jeżeli pracodawca składa raporty, ZUS widzi Twoje składki i dochodzi ich od firmy. Jeżeli raportów nie ma, w tych miesiącach na koncie nic nie przybywa. Okres pracy na umowie o pracę liczy się do stażu pracy u pracodawcy niezależnie od tego, czy firma zapłaciła składki, ale do ustalenia prawa do emerytury ZUS musi ten okres widzieć w swoich danych albo w dokumentach, które przedstawisz.

Kto odpowiada za zaległe składki

• Płatnik, czyli pracodawca. Odpowiada za całą składkę, także za część potrąconą z Twojego wynagrodzenia. Pracownik nie dopłaca zaległości.
• Członkowie zarządu spółki z o.o. Gdy egzekucja z majątku spółki jest bezskuteczna, ZUS może dochodzić zaległości od członków zarządu z ich majątku osobistego.
• Osoba prowadząca jednoosobową działalność odpowiada całym swoim majątkiem.

Nieopłacanie składek i niezgłoszenie pracownika jest wykroczeniem z ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, zagrożonym grzywną. Uporczywe naruszanie praw pracownika wynikających z ubezpieczenia społecznego i ukrywanie danych wpływających na prawo do świadczeń mogą być przestępstwem z Kodeksu karnego (art. 218 i art. 219). O tym, czy w Twojej sprawie tak jest, decydują organy ścigania i sąd, nie poradnik.

Jak zgłosić sprawę krok po kroku

1. Zbierz dowody. Umowa, paski wypłat z potrąconymi składkami, potwierdzenia przelewów, grafik, mail z kadr, zrzut ekranu z eZUS z datą.
2. Napisz do pracodawcy. Krótko, rzeczowo, z prośbą o wyjaśnienie i termin. Zachowaj kopię.
3. Zgłoś sprawę do ZUS. Przez eZUS albo w placówce. Opisz okres, którego brakuje, i dołącz dowody. ZUS może skontrolować płatnika, a w razie sporu wydać decyzję o podleganiu ubezpieczeniom, od której przysługuje odwołanie do sądu.
4. Złóż skargę do Państwowej Inspekcji Pracy. Skargę złożysz przez stronę pip.gov.pl, pocztą albo osobiście w okręgowym inspektoracie. PIP sprawdza zgłoszenie do ubezpieczeń, umowę, wypłaty i czas pracy.
5. Pilnuj terminów. Należności składkowe przedawniają się co do zasady po 5 latach, roszczenia o wynagrodzenie po 3 latach.

Jeżeli brakom w składkach towarzyszą opóźnienia pensji, równolegle przeczytaj poradnik co zrobić, gdy pracodawca nie wypłacił wynagrodzenia. Zaległości w ZUS i w wypłatach często idą w parze i bywają zapowiedzią upadłości.

Gdy zakończyłeś już pracę

Braki w składkach często wychodzą na jaw dopiero po odejściu z firmy, na przykład przy wniosku o zasiłek dla bezrobotnych albo o świadczenie, które wymaga określonego okresu ubezpieczenia. Wtedy nadal możesz działać:

• poproś byłego pracodawcę o świadectwo pracy, jeśli go nie dostałeś, bo potwierdza okres zatrudnienia,
• zachowaj umowę, paski wypłat i potwierdzenia przelewów, bo to dowody na wysokość wynagrodzenia,
• złóż w ZUS wniosek o sprawdzenie okresu, którego brakuje na koncie, z kopiami dokumentów,
• jeśli firma nie istnieje albo nie odpowiada, opisz to we wniosku, ZUS ma własne narzędzia, żeby ustalić okres ubezpieczenia.

W sporze o to, czy w ogóle łączyła Cię z firmą umowa o pracę, rozstrzyga sąd pracy, a pozew o ustalenie istnienia stosunku pracy jest dla pracownika wolny od opłaty.

Jak nie trafić na taką firmę następnym razem

Przed podpisaniem umowy sprawdź pracodawcę po NIP. Na karcie firmy osoby, które tam pracowały, odpowiadają na pytanie „ZUS i papiery”: czy były zgłoszone od pierwszego dnia i czy składki się zgadzały. Pytania, które warto zadać jeszcze na rozmowie, są na naszej liście kontrolnej przed umową.

Najczęstsze pytania

Czy muszę oddać składki, których pracodawca nie zapłacił?

Nie. Za całą składkę odpowiada płatnik, także za tę część, którą potrącił z Twojej pensji. ZUS dochodzi zaległości od firmy, a w spółce z o.o., gdy egzekucja z majątku spółki nie da efektu, także od członków zarządu.

Czy dostanę zasiłek chorobowy, jeśli firma zalega ze składkami?

Jako pracownik zgłoszony do ubezpieczeń masz prawo do świadczeń chorobowych także wtedy, gdy pracodawca zalega z wpłatą. Kłopot pojawia się, gdy firma w ogóle Cię nie zgłosiła. Wtedy najpierw trzeba wykazać, że pracowałeś, na przykład decyzją ZUS o podleganiu ubezpieczeniom.

Ile lat wstecz ZUS może ściągnąć zaległe składki?

Należności z tytułu składek przedawniają się co do zasady po 5 latach. Dlatego nie warto czekać ze zgłoszeniem, gdy widzisz braki na koncie.

Czy zgłoszenie do PIP albo ZUS jest anonimowe?

Możesz poprosić inspekcję pracy o zachowanie w tajemnicy faktu, że kontrola odbywa się z Twojego zgłoszenia. Przy sprawie w ZUS dotyczącej Twojego konta Twoje dane są potrzebne, bo chodzi o Twoje ubezpieczenie.